सत्यशोधक समाजाचे दीडशेवे वर्ष
सत यश धक सम ज च द – सत्यशोधक समाजाचे आज अकरावे वर्ष संपले आहे, ज्यात महात्मा ज्योतिराव फुले यांची आंदोलने अद्वितीय विशिष्टता धारण करतात. या चळवळीचे मुख्य धोरण अस्वस्थ वर्तमानात दैववादाच्या विकृत रूपांत अडकलेल्या असत्यतेची चर्चा घडवून आणण्याचे आहे. जोतिबांचे मत अद्याप तर्कसंगत वाटते, की एखाद्या महान व्यक्तीच्या मनोमुक्तीचा आणि सामाजिक उदारतेचा महत्त्व वाढत राहिले आहे. त्यांच्या विचारांचा प्रभाव आजही धर्मग्रंथात वर्चस्व असलेल्या पुरोहित वर्गावर अद्वितीय निर्मिकांचा संपर्क घडवून आणतो. यामुळे मानवी हक्कांच्या जागरूकता आणि शिक्षणाच्या विस्ताराचे महत्व उल्लेखनीय आहे.
महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी पुण्यामध्ये सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. इंग्रज सरकारच्या शिक्षणाच्या धारणेमुळे भारतात शिक्षणाच्या दारे खुली केली गेली, ज्यातून सर्व जातींच्या लोकांना ज्ञानाचा प्रवाह उपलब्ध झाला. त्यांचे मत होते की श्रमाने जगणाऱ्या वर्गाला आपले कार्य आणि निर्मिक असलेल्या विद्या मुक्त करता येईल. या आंदोलनातून सत्यशोधक समाजाचे संस्थापन झाले, ज्यामुळे अस्वस्थ वर्तमानात धर्मग्रंथाच्या विषमतेची लक्षणीय गोंधळ उत्पन्न झाली.
१८५५ साली जोतिबांनी ‘तृतीयरत्न’ नावाचे नाटक लिहिले, ज्यातून धर्मग्रंथात वर्चस्व असलेल्या पुरोहित वर्गाचे शोषण उघडपणे मांडले गेले. पुढे त्यांनी ‘गुलामगिरी’ नावाचे पुस्तक लिहिले, ज्यामुळे सत्यशोधक समाजाचा जन्म झाला. निर्मिकाने दिलेले शुद्ध मानवी अधिकार त्यांच्या स्वरूपात धर्म, कर्म आणि व्यवहार यांच्या बाबतीत शूद्र नाडले जाऊ नयेत म्हणून आहेत. ज्या धर्मग्रंथात मानवी शोषण घडवून आणले गेले आहे त्यांच्याकडून सत्यशोधक समाजाचे विचारवंतांनी संपर्क घडवून आणला.
सत्यशोधक समाजाच्या मूलभूत मूल्ये
सत्यशोधक समाजाचे नियम जातीय धोरणांच्या अनुसरणासाठी घडवून आणले गेले आहेत. या आंदोलनाचे मुख्य धोरण निर्मिकाची मान्यता आणि शिक्षणाचे विस्तार यांच्यामध्ये विशेष गोंधळ उत्पन्न झाला. सत्यशोधक समाजाचे शिक्षणाच्या धारणेमुळे विविध कार्यांचे शिक्षण आणि सामाजिक उदारतेचा निर्माण होऊ शकते. या धोरणातून मानवी अधिकारांचा स्वतंत्रता आणि धर्माचा समान उपलब्धता जोतिबांच्या चळवळीत एकतर्फी विकास उत्पन्न झाला.
मी निर्मिक शिवाय इतर कशाचीही पूजा करणार नाही
– या विधानातून जोतिबांनी निर्मिकाची मान्यता घडवून आणली. मानवी �
